edebiyatgezegeni arşivi

Jason Pontin, biz 'afallamış çağdaşlar' adına soruyor...

4 Aralık 2008 Perşembe

* DEDE KORKUT HİKAYELERİ ..10.Sınıf Ders Notları..

* Ders notlarınızı defterinize aktarırken basılı kitapçık yerine edebiyatgezegeni'nden yararlandığınız ve bu yolla kağıt israfının önüne geçtiğiniz için teşekkürler... (Sİ)

DEDE KORKUT HİKAYELERİ
(KİTAB-I DEDEM KORKUT ÂLÂ LİSAN-I TAİFE-İ OĞUZAN)

“Dede Korkut Kitabı, destandan halk hikayesine geçiş döneminin en önemli eseridir. Ayrıca eser, nazım ve nesir karışımı bir yapıda olmasından da ilgi çekicidir. Eser, bir noktada Oğuz Kağan Destanı’nın, İslamlaşmış varyantı niteliğindedir.”

Kitabın asıl adı "Kitab-ı Dede Korkut Ala Lisan-ı Taife-i Oğuzan" dır. Anlamı Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı’dır. Kitap on iki destansı hikaye ve bir mukaddimeden oluşmuştur. Hikayeler Kuzeydoğu Anadolu dolaylarındaki Müslüman Oğuzların hayatını anlatır. Fakat destanlar İslamiyet öncesi dönemden de izler taşımaktadır. Bu yüzden destanların oluşmasının daha erken evrelerde olduğu tahmin edilmektedir. Kitapta, Salur Kazan ve Bayındır Han gibi kahramanların, mekanın ve zamanın ortak oluşuyla ve her hikayede Dede Kokut’un ortaya çıkışıyla on iki hikaye birbirine bağlanır. Bugün elimizdeki iki nüshanın Akkoyunlu Devleti’nin çökmeye başladığı dönemlerde yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir.

Nüshalardan biri tamdır ve Almanya Dresten Kitaplığı’nda bulunmaktadır. Altı hikayenin bulunduğu eksik bir nüsha ise Vatikan’dadır.

Nüshalar üzerine ilk incelemeyi Alman Türkiyatçı Fr. Von Diez Tepegöz Destanı’nı Almanca’ya çevirerek yapmıştır. Kilisli Rıfat (1916, eski yazı ile), Orhan Şaik Gökyay (1938) ve Muharrem Ergin (1958) de kitabı yurdumuzda yayınlamışlardır.

"DEDE KORKUT HİKAYELERİ
MUKADDİMESİ"NDEN ALINTI:
Bismillahirrahmanirrahim...
Resul aleyhisselam zamanına yakın Bayat boyundan Korkut Ata derler bir er ortaya çıktı. Oğuzun o kişi tam bilicisi idi. Ne söylerse olurdu. Gaipten türlü haber söylerdi. Hak Taâla onun gönlüne ilham ederdi.
Korkut Ata söyledi: Ahir zamanda hanlık tekrar Kayıya geçecek. Kimse ellerinden almayacak, ahir zaman olup kıyamet kopuncaya kadar.
Bu dediği Osman neslidir, işte sürüp gidiyor.
Ve daha nice buna benzer söz söyledi.
Korkut Ata Oğuz kavminin müşkülünü hallederdi.Her ne iş olsa Korkut Ata’ya danışmayınca yapmazlardı. Her ne ki buyursa kabul ederlerdi. Sözünü tutup tamam ederlerdi.
Dede Korkut söylemiş: Allah Allah demeyince işler düzelmez, kadir Tanrı vermeyince er zenginleşmez. Ezelden yazılmasa kul başına kaza gelmez, ecel vakti ermeyince kimse ölmez…

1.Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı
2.Salur Kazanın Evinin Yağmalandığı Destanı
3.Kam Pürenin Oğlu Bamsı Beyrek Destanı
4.Kazan Bey Oğlu Uruz Beyin Esir Olduğu Destanı
5.Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Destanı
6.Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı Destanı
7.Kazılık Koca Oğlu Yigenek Destanı
8.Basatın Tepegözü Öldürdüğü Destanı
9.Begil Oğlu Emrenin Destanı
10.Uşun Koca Oğlu Segrek Destanı
11.Salur Kazan Esir Olup Oğlu Uruzun Çıkardığı Destanı
12.İç Oğuza Dış Oğuzun Asi Olup Beyreğin Öldüğü Destanı
“MEĞER hanım bir gün Oğuz otururken üstüne düşman geldi. Gece içinde ürktü göçtü. Kaçıp giderken Aruz Koca'nın oğlancığı düşmüş. Bir aslan bulup götürmüş, beslemiş.

Tepegözsün peri anası gelip oğlunun parmağına bir yüzük geçirdi, oğul sana ok batmasın, tenini kılıç kesmesin dedi. Tepegöz Oğuz’dan çıktı, bir yüce dağ vardı. Yol kesti, adam aldı, büyük harami oldu. Üzerine bir kaç adam gönderdiler, ok attılar batmadı, kılıç vurdular kesmedi, mızrak sapladılar işlemedi. Çoban çoluk kalmadı hep yedi. Oğuz'dan dahi adam yemeğe başladı.” (Basatın Tepegözü Öldürdüğü Destan)
...
Vardılar, gömleği Banu Çiçeğe ilettiler. Gördü tanıdı, odur dedi, çekti yakasını yırtı, acı tırnak ak yüzüne aldı çaldı, güz elması gibi al yanağını yırttı, Vay göz açıp gördüğüm Gönül verip sevdiğim Vay al duvağımın sahibi Vay alnımın başımın umudu Han Beyrek diye ağladı. Babasına anasına haber oldu, apalaca yurduna feryat figan girdi, ak çıkardılar, kara giydiler. Kudretli Oğuz Beyleri Beyrek'ten ümit kestiler.” (Kam Pürenin Oğlu Bamsı Beyrek Destanı)
...
Geceyi gündüze kattı, at sürdü. Üç gün geceli gündüzlü koşturdu. Dereşamın kenerından geçti. O kardeşinin tutulduğu koruya geldi. Gördü ki at çobanı kafirler kısrak güdüyorlar. Kılıç çekip altı kafiri tepeledi. Davul çalıp kısrakları ürküttü getirip o koruya soktu. Geceyi gündüze katmış, üç gün geceli gündüzlü at koşturmuş yiğit, karanlıklı gözlerini uyku bürümüş yiğit atının yularını bileğine bağladı, yattı uyudu.” (Uşun Koca Oğlu Segrek Destanı)
...
“Boğa ayak üstünde duramadı, düştü tepesinin üstüne yıkıldı. Oğlan bıçağına el attı. Boğanın basını kesti. Oğuz beyleri gelip oğlanın basma toplandılar, aferin dediler. Dedem Korkut gelsin, bu oğlana ad koysun, beraberine alıp babasına varsın, babasından oğlana beylik istesin, taht alı versin dediler. Çağırdılar. Dedem Korkut gelir oldu. Oğlanı alıp babasına vardı. Dede Korkut oğlanın babasına söylemiş, görelim hanım ne söylemiş: …
Bayındır Han'ın ak meydanında bu oğlan cenk etmiştir, bir boğa öldürmüş senin oğlun, adı Boğaç olsun, adını ben verdim yaşını Allah versin dedi.”( Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı)

Kaynaklar:
1) Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, Dini Tasavvufi Türk Edebiyatı, Akçağ Yayınları.
2) http://www.dedekorkut.net/content/category/20/31/133/
3) Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabı, M.E.B Devlet Kitapları


Araştırma desteği için Türk Dili Ve Edb. Öğretmeni
Sayın Seda AK'a teşekkürler...

.

3 yorum:

kenankarci dedi ki...

Kardeş güzel bir hizmet Türk destanlarına verdiğin değer nedeniyle seni kutluyorum. Ancak bu Basat'ın tepegözü öldürmesi bölümünde kızgın demirle gözünü dağladığı bölüm yok. Bir çok yerde bu bölüm eksik. Aslında gözünü kör ettiği kısım olmalı. Bulabilir de sitene koyarsan mutlu olurum. Başarılar.

semra özden dedi ki...

Değerli blog kullacısı sitenizi çok beğendik Grandofis mobilyası şirketi olarak paylaşımlarınızı ve makalelerinizin devamını diler teşekkür ederiz...

erken rezervasyon dedi ki...

erken rezervasyon olarak sitenizdeki paylaşımlar sayesinde büyük bilgi edindik teşekkürler...